Ειδικά θέματα νεοελληνικής φιλολογίας Ι: Αποτυπώσεις του τόπου σε κείμενα της παλαιότερης νεοελληνικής λογοτεχνίας

Αναστασία Μαρκομιχελάκη

Περιγραφή

Στο μάθημα αυτό θα εξεταστούν κείμενα των πρώτων αιώνων της νεοελληνικής λογοτεχνίας στα οποία η απεικόνιση του τόπου παίζει κάποιον ιδιαίτερο ρόλο. Θα δοθεί έμφαση σε θέματα όπως: η παρουσίαση της πόλης (π.χ. ο Χάνδακας στην Κρητική Λογοτεχνία της βενετοκρατίας) και της υπαίθρου, εσωτερικός και εξωτερικός χώρος, μεταφυσικός χώρος (π.χ. σε ποιητικές καταβάσεις στον Άδη), χώροι που αποτυπώνονται σε θεατρικά σκηνικά (του Κρητικού και Επτανησιακού Θεάτρου). Σκοποί του μαθήματος είναι να κατανοήσουν οι φοιτητές τη σπουδαιότητα της απεικόνισης του χώρου στη λογοτεχνία, ανάλογα με την εποχή, το είδος και τους στόχους του συγγραφέα, και να ασκηθούν οι ίδιοι στην ερμηνεία και το σχολιασμό των απεικονίσεων αυτών.

 

Κωδικός: OCRS363
Κατηγορία: Φιλολογίας » Προπτυχιακό
CC - Αναφορά - Παρόμοια Διανομή
CC - Αναφορά - Παρόμοια Διανομή

Θεματικές Ενότητες

  1. Εισαγωγικά: Στοιχεία για το περιεχόμενο  και τις ενότητες του μαθήματος.
  2. Η «έκφρασις» του κήπου: Ο όρος «έκφρασις» - Το μοτίβο του κήπου.
  3. Ο κήπος στις διασκευές Escorial και Grottaferrata του Διγενή Ακρίτη.
  4. Οι κήποι στα δημώδη ερωτικά μυθιστορήματα: Λίβιστρος.

Λέξεις Κλειδιά: λογοτεχνία του τόπου, «έκφρασις», περίκλειστος κήπος, κατασκευές σε κήπους, Διγενής Ακρίτης, Λίβιστρος, παρήχηση, ασύνδετο σχήμα, σχήμα του κύκλου

 

1η Ενότητα

  1. Παρουσίαση του άρθρου της A. M. Talbot: «Byzantine Garden Culture (από τη φοιτήτρια Νόπη Μπούραλη).  Ανακεφαλαίωση και συμπεράσματα.
  2. «Εκφράσεις» κήπων στον Βέλθανδρο και τον Καλλίμαχο (συντριβάνια, λουτρά και θαυμαστές κατασκευές). 

2η Ενότητα

  1. Το πλαίσιο: Η Κρήτη υπό βενετική κατοχή. Εισαγωγικά στη 2η ενότητα.
  2. Ο παλαιότερος γνωστός ποιητής της Κρητικής Λογοτεχνίας, Στέφανος Σαχλίκης: βίος και έργο.
  3. Στέφανος Σαχλίκης: απεικόνιση της πόλης του Χάνδακα.
  4. Λεονάρδος Ντελλαπόρτας: βίος και έργο.

Λέξεις Κλειδιά: Βέλθανδρος, Καλλίμαχος, διασκελισμός, Βενετοκρατούμενη Κρήτη, Πρώιμη Κρητική Λογοτεχνία, αυτοβιογραφία, Στέφανος Σαχλίκης, Χάνδακας, Λεονάρδος Ντελλαπόρτας

 

2η Ενότητα

  1. Λεονάρδος Ντελλαπόρτας: βίος και έργο (συνέχεια).
  2. Λεονάρδος Ντελλαπόρτας: αναφορές στην πόλη του Χάνδακα (στον ποιητικό Διάλογο Ξένου και Αληθείας, ένα τμήμα του οποίου [περίπου 1000 στίχοι] έχει αυτοβιογραφικό χαρακτήρα).

3η Ενότητα

  1. Ρίμα θρηνητική του Ιωάννη Πικατόρου: τοπία του Κάτω Κόσμου.
  2. Απόκοπος του Μπεργαδή: τοπία του Κάτω Κόσμου.
  3. Δημοτικό μοιρολόγι: τοπία του Κάτω Κόσμου (Παράρτημα).
Λέξεις Κλειδιά: Λεονάρδος Ντελλαπόρτας, Χάνδακας, «αυτοβιογραφία», Μπεργαδής, Απόκοπος, Ιωάννης Πικατόρος, Ρίμα θρηνητική, δημοτικά μοιρολόγια 
 

3η Ενότητα

  1. Παλαιά και Νέα Διαθήκη ανωνύμου: τοπία του Κάτω Κόσμου.

4η Ενότητα

  1. Εισαγωγικά.
  2. Εγκώμια και θρήνοι πόλεων: Χάνδακας.
  3. Εγκώμια της πόλης του Χάνδακα που γράφτηκαν στη διάρκεια και αμέσως μετά τον Κρητικό Πόλεμο.
  4. Παρουσιάζεται το γραμματολογικό είδος του Θρήνου πόλεως και τα χαρακτηριστικά του.
  5. Εξετάζονται δείγματα θρήνων για τον Χάνδακα, τα Χανιά και την Κωνσταντινούπολη.

Λέξεις Κλειδιά: Παλαιά και Νέα Διαθήκη ανωνύμου, εγκώμια πόλεων, θρήνοι πόλεων, Χάνδακας, Κρητικός Πόλεμος (το ιστορικό γεγονός), Μαρκαντώνιος Φόσκολος, Φορτουνάτος, Μαρίνος Τζάνε Μπουνιαλής, «Γορτύνη», Ερωτόκριτος, Κωνσταντινούπολη, τελετουργικός θρήνος, μοιρολόι, ερωτήσεις με το «πού», παραϋμνογραφικό έργο, εκτενής παρομοίωση

 

4η Ενότητα

  1. Εγκώμιο και θρήνοι πόλεων: Χάνδακας. Γεράσιμος Παλλαδάς, «Θρήνος της Κρήτης».
  2. Εγκώμιο και θρήνοι πόλεων: Χάνδακας. Δημοτικά τραγούδια για την άλωσή του.
  3. Εγκώμιο και θρήνοι πόλεων: Χάνδακας.  Ένα τελευταίο χωρίο από τον Κρητικό Πόλεμο του Μπουνιαλή.

5η Ενότητα

  1. Ηαντίθεση πόλης – υπαίθρου (χωριού) σε σατιρικά και κωμικά έργα της Κρητικής Λογοτεχνίας.

6η Ενότητα

  1. Εισαγωγή στην έννοια της αμαρτωλής πόλης.

Λέξεις Κλειδιά: Γεράσιμος Παλλαδάς, το μοτίβο του «πού» στα μοιρολόγια, αναφορά ή επαναφορά, δημοτικό τραγούδι, πόλη-χωριό, το σχήμα του «κύκλου», το σχήμα της αντίθεσης, Βαβυλώνα, Μέμφη, αλληγορία, ιντερμέδια, η αμαρτία ως ασθένεια 

 

6η Ενότητα

  1. Πώς οι Κρήτες ποιητές αναφέρονται στις αμαρτίες υπαρκτών πόλεων του νησιού: του Ρεθύμνου και του Χάνδακα. 

7η Ενότητα

  1. Πώς η Κρητική Λογοτεχνία απεικόνισε την προστασία της Παναγίας και άλλων αγίων στην πρωτεύουσα του νησιού, και πώς αντιμετώπισε την ευσέβεια και ευλάβεια των κατοίκων.

Λέξεις Κλειδιά: Προσωποποιία πόλης, Απόκοπος, Νυχτοπερπατήματα, τυχερά παιχνίδια, «ετεροτοπία», Προστασία της Παναγίας, Ευλάβεια κατοίκων, Ναοί της Παναγίας, Θαύματα, Κλίνη Σολομώντος

 

  1. Ο Ψηλορείτης και ο ρόλος του στην Πανώρια του Γ . Χορτάτση και στην AmorosaFedeτου Αντώνιου Πάντιμου, καθώς και στον Ερωτόκριτο, και (ίσως) στην ανώνυμη Βοσκοπούλα.
  2. Μία παράλληλη περίπτωση: ο Ψηλορείτης στα Αμίλητα βαθιά νερά της Ρέας Γαλανάκη.

Λέξεις Κλειδιά: Ψηλορείτης, ποιμενικό δράμα και ειδύλλιο, ουτοπία, Τραγικωμωδία, αποστροφή

 

  1. Τόποι και τοπία ως σκηνικά στο θέατρο. Ειδικότερα η πόλη του Χάνδακα όπως απεικονίζεται και λειτουργεί ως σκηνικό της δράσης στις τρεις σωζόμενες κωμωδίες του Κρητικού Θεάτρου.
  2. Εισαγωγικά στοιχεία για τις κωμωδίες.
  3. Τα τοπωνύμια του Χάνδακα που επιστρατεύονται για να υπηρετήσουν την αληθοφάνεια των κωμωδιών.
  4. Το ρητορικό σχήμα της προσωποποίησης-προσωποποιίας και η αξιοποίησή του από τους ποιητές της Κρητικής Λογοτεχνίας.

Λέξεις Κλειδιά: αληθοφάνεια, στερεότυποι χαρακτήρες, Χάνδακας, τοπόσημα, δυστοπίες, προσωποποίηση, προσωποποιία, ρητορικές ερωτήσεις, άστοχα ερωτήματα, μονόλογοι

 

  1. Παρουσίαση 10 εργασιών από τους ίδιους τους φοιτητές/τριες που τις εκπόνησαν.
  2. Ανάγνωση και σχολιασμός ισάριθμων ποιημάτων από τον 19ο αιώνα και 20ό αιώνα που αναφέρονται σε πόλεις ή τοπία της υπαίθρου. 

Λέξεις Κλειδιά: Θεσσαλονίκη, Σμύρνη, Όλυμπος, Πρέβεζα, Πλατεία Κυψέλης, Μεσαορία, αντίθεση πόλης-υπαίθρου, Ζωή Καρέλλη, Όλγα Βατίδου, Κωνσταντίνος Καραβίδας, Γιάννης Νεγρεπόντης, Κική Δημουλά, ΆντηςΚανάκης, Γεώργιος Δροσίνης

 

 

Ανοικτό Ακαδ. Μάθημα

Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα
Επίπεδο: A+

Αρ. Επισκέψεων :  5214
Αρ. Προβολών :  27195

Ημερολόγιο

Ανακοινώσεις

  • - Δεν υπάρχουν ανακοινώσεις -